Czym jest eeg-biofeedback? Jak wspomagać terapię logopedyczną dziecka? O tym wszystkim dowiecie się z poniższego artykułu, który przybliża tę wciąż jeszcze mało znaną terapię. Artykuł został przygotowany przez nasze ekspertki - neurologopedę, Panią Halinę Szopę (słowo wstępne) oraz neuroterapeutę eeg-biofeedback, Panią Mariolę Drąg-Bylicę (treść artykułu).Tak jak możemy trenować sprawność swoich mięśni, tak samo możemy zwiększać możliwości swojego umysłu
Opisując wady i zaburzenia mowy, pragnę polecić rodzicom terapię, która wspomaga działania logopedy, oddziałując jednocześnie na rozwój psychofizyczny dziecka. Taką metodą jest terapia eeg-biofeedback, która ma coraz więcej zwolenników i z coraz większym zainteresowaniem stosuje się ją w poradniach pedagogiczno-psychologicznych w Polsce. To nowatorska, ale i bezpieczna terapia, stanowi skuteczną pomoc w zwiększaniu możliwości naszego umysłu. Poprawia koncentrację uwagi i skupienie. Usprawnia procesy uczenia się i zapamiętywania, przez co dziecko może się lepiej skoncentrować na wykonywanej czynności oraz efektywniej pracować na zajęciach z logopedą, a w konsekwencji - lepiej funkcjonować w grupie w przedszkolu, a potem w szkole.
O metodzie eeg-biofeedback
Najprościej rzecz ujmując terapia eeg-biofeedback (neurobiofeedback) to usprawnianie pracy mózgu, czyli biologiczne sprzężenie zwrotne. Jednocześnie to metoda terapeutyczna, dzięki której można między innymi zwiększyć skuteczność funkcjonowania umysłu, nauczyć się relaksować, skupiać, ćwiczyć pamięć, niwelować zaburzenia koncentracji uwagi, impulsywność, czy nadpobudliwość.
Metoda eeg-biofeedback jest oparta na wyspecjalizowanej technice komputerowej. Umożliwia trening mózgu w celu poprawy jego efektywności i uzyskania kontroli nad procesami fizjologicznymi, zachodzącymi w naszym organizmie. Jednocześnie jest wyjątkowa, gdyż ćwiczący uczy się panować nad swoimi falami mózgowymi w procesie samouczenia za pomocą tzw. sprzężenia zwrotnego.
Czym jest owe sprzężenie zwrotne? Polega ono na natychmiastowej i ciągłej informacji o nastrojeniu lub rozstrojeniu fal mózgu w przebiegu video gry. Informacja ta pomaga w samodzielnym procesie uczenia się harmonizowania fal mózgowych.
Jako metoda biologiczna, terapia eeg-biofeedback nie ma żadnych ubocznych działań. Jest skuteczna, całkowicie bezpieczna (treningi są wykonywanie na atestowanej aparaturze) i niefarmakologiczna. Pozwala usprawnić pracę mózgu u dzieci zdrowych i pomóc tym z deficytami czy z innymi jednostkami chorobowymi. Jednocześnie jest idealnym sposobem doskonalenia zdrowia, a także wspomagania leczenia wybranych zaburzeń. Mogą z niej korzystać dzieci już od 4 roku życia. Oczywiście jest przeznaczona również dla osób dorosłych, ale w tym materiale opisana jest głównie w odniesieniu do dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Pesymiści mówią, że wykorzystujemy możliwości swego mózgu wyłącznie w 5%. Optymiści – w 10%. Treningi metodą eeg-biofeedback zwiększają szybkość myślenia, kreatywność i pamięć aż do 25-30% wykorzystania możliwości mózgu i wykazują istotny wpływ na kształtowanie oraz kontrolę szklaków pamięciowych zarówno w pamięci świeżej, jak i długotrwałej.
Trening eeg-biofeedback
Osoba poddawana treningowi kieruje grą na obrazie monitora i steruje ją wyłącznie własnym umysłem, bez stosowania klawiatury czy myszki, poprzez zmiany aktywności czynności fal mózgowych. Właśnie owa gra jest przepisanym graficznie zapisem fal mózgowych.
W jaki sposób przebiega trening?
Do głowy pacjenta przyklejone zostają dwie elektrody, które rejestrują fale mózgowe wzmacniane przez komputer, a ten z kolei przetwarza dalej sygnał i zapewnia sprzężenie zwrotne (biofeedback). Fale są jednocześnie analizowane przez neuroterapeutę. Sprzężenie zwrotne jest informacją o tym, jakie fale mózgowe przetwarzają obraz w danej chwili. Pacjent kieruje grą wyłącznie przy pomocy pracy własnego mózgu. Sposób, w jaki to robi i w jaki przebiegają jego fale mózgowe (eeg), zostaje zapisany graficznie w postaci video gry. Pacjent obserwuje na monitorze zapisy graficzne, jednocześnie neuroterapeuta widzi przebieg własnych fal mózgowych (eeg). Dzięki wygrywaniu-przegrywaniu w grze, mózg uczy się rozpoznawać prawidłowy wzorzec fal mózgowych. Dokładniej rzecz ujmując, jeśli aktywność mózgu wzrasta w pożądanym paśmie częstotliwości fal mózgowych, pacjent-gracz otrzymuje nagrodę w postaci punktów i gra kończy się sukcesem. Jeżeli jednak aktywność mózgu wzrasta w niepożądanym paśmie częstotliwości, gracz –pacjent nie wygrywa.
Pasma i okolice poddawane treningowi, są indywidualnie ustalane dla każdego pacjenta na podstawie badania eeg i opisane w protokole treningów wykonywanych przez neuroterapeutę. Parametry poszczególnych gier ustawiane według protokołu również przez neuroterapeutę, pozwalają przypisać te same cechy gry w zależności od określonych potrzeb do różnych pacjentów.
Podczas treningu dziecko uczy się rozpoznawać własne reakcje, udoskonalając działanie własnego organizmu, jednocześnie aktywizuje pracę mózgu i ćwiczy umiejętność skupiania uwagi na określonym zadaniu.
Poniżej znajdują się dwie przykładowe video gry, jakie wykorzystywane są w terapii eeg-biofeedback.
Rzutki
Pacjent celuje w środek tarczy. Liczy się precyzja ruchu i jego szybkość, dzięki którym tarcza przybliża do ekranu.
Samochód w drodze
Pacjent prowadzi samochód prawą stroną drogi, jak najszybciej, nie dopuszcza do pojawienia się mgły.
Atrakcyjna forma pracy sprawia, że nabywanie kolejnych umiejętności staje się dla dziecka zabawą i prawdziwą przyjemnością.
Wskazania do terapii eeg-biofeedack
Pisząc o wskazaniach do terapii warto zaznaczyć, iż można ją stosować zarówno wobec dzieci zdrowych, jak i tych z wybranymi zaburzeniami czy jednostkami chorobowymi.
Wybrane jednostki chorobowe:
• syndrom ADD, ADHA
• anoreksja, bulimia
• nerwice
• padaczka
• stres
• uzależnienia
• zaburzenia pamięci
• zaburzenia somatyczne
Terapia eeg-biofeedback jest także szczególnie wskazana do leczenia dzieci z problemami w nauce i zachowaniu typu:
• zaburzenia pamięci
• zaburzenia rozwoju mowy
• zespoły zaburzeń uwagi
• dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia
• problemy z czytaniem i pisaniem
• słaba wytrzymałość poznawcza
• brak motywacji do nauki
• nadpobudliwość psychoruchowa
• zachowania opozycyjne i buntownicze
• agresja
• lęki, tiki
• niekontrolowane wybuchy gniewu
• negatywne i natrętne myśli
• nadmierne zmiany nastroju
• zaburzenia snu
• nieśmiałość i nadmierne wycofywanie się
• niestabilność emocjonalna
• fobie szkolne
• nerwica
• moczenie nocne
Treningi metodą eeg-biofeedback mogą również wspierać leczenie schorzeń o podłożu psychologicznym i neurologicznym, takich jak:
• migreny, bóle głowy
• zaburzenia snu
• zespół chronicznego zmęczenia
• lęki
• depresje
• uzależnienia (m.in. alkoholowe)
• rehabilitacji po urazach i udarach mózgu
• autyzm
• dziecięce porażenie mózgowe
Ponadto treningi usprawniają pracę mózgu u osób zdrowych, które chcą poprawić swoje osiągnięcia w pracy zawodowej.
Korzyści z terapii
Korzyści, jakie daje eeg-biofeedback to przede wszystkim wzrost IQ (nawet o kilka punktów), poprawa koncentracji i sprawny umysł gotowy do działania. Terapia eeg-biofeedback w połączeniu z klasycznymi metodami psychologiczno-pedagogicznymi przynoszą doskonałe efekty, stanowiąc duży krok w rozwoju zarówno funkcji umysłowych jak i społecznych dzieci.
Może ulec poprawa zachowania i zwiększą się możliwości poznawcze dziecka, gdyż terapia eeg-biofeedback sprzyja wyhamowaniu lub zredukowaniu m.in. takich zaburzeń jak:
• dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia
• zespoły zaburzeń uwagi i koncentracji (ADD)
• wady rozwojowe języka
• zaburzenia pamięci
• mała wytrzymałość poznawcza
• brak motywacji do nauki
• zaburzenia snu
• lęki
• zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)
• nerwice
• moczenie nocne
Jednocześnie systematyczne treningi eeg-biofeedback:
• poprawiają wyniki w nauce i sprawiają, że przychodzi ona z łatwością
• zwiększają zdolność zapamiętywania i koncentracji
• rozwijają zdolności językowe, matematyczne, sportowe
• wyciszają nadmierne emocje
• pomagają radzić sobie z trudnymi sytuacjami
Co należy wiedzieć przed rozpoczęciem terapii
Co jest konieczne do rozpoczęcia terapii eeg-biofeedback? Przede wszystkim wykonanie badania eeg oraz konsultacja neurologiczna (tu m.in. ustalenie dominacji półkuli mózgowej w oparciu o informację czy pacjent jest prawo- lub leworęczny, wywiad na temat ewentualnych schorzeń wykluczających przystąpienie do terapii, brak leczenia farmakologicznego i wskazówki do terapii).
Zajęcia mogą odbywać się od jednego treningu do kilku w tygodniu (optymalnie: 2-3). Niezwykle ważna jest systematyczność i regularność treningów. To powoduje, że mózg dziecka zapamiętuje, utrwala, a następnie wykorzystuje wyćwiczone umiejętności w życiu codziennym. W rezultacie nauka przychodzi dużo łatwiej, a dziecko cieszy się z osiąganych rezultatów. Jednak poważniejsze zaburzenia wymagają dłuższej terapii.
Czas trwania jednego spotkania, w skład którego wchodzi przygotowanie do treningu i właściwy trening z neuroterapeutą, to około 45-50 minut. Oczywiście treningi przeprowadzane są indywidualnie z neuroterapeutą na podstawie odpowiednio ułożonych protokołów.
Każde dziecko-pacjent może wykazywać indywidualne możliwości podczas treningów, dlatego też metoda jest długofalowa i wymaga indywidualnego podejścia.
Literatura:
1. M.Pakszys: EEG-biofeedback - metoda doskonalenia funkcji poznawczych (materiały IMID, Warszawa 2000 r.)
2. Dr n. med. Alicja Kubik: Teoria i praktyka eeg-biofeeback (materiały szkoleniowe, Akson, Milanówek 2009/2010r.).
słowo wstępne: Halina Szopa (neurologopeda)
opracowanie: Mariola Drąg-Bylica (neuroterapeuta eeg-biofeedback)
korekta i redakcja: Chanthy E.Chwiałkowska
Zdjęcia: materiały własne (za pośrednictwem Elmiko), prawa autorskie – Mariola Drąg-Bylica. Wszelkie prawa zastrzeżone.
